Het scheelde weinig of ‘vliegschaamte’ was het woord van 2018 geweest. En met reden: het begrip is sterk in opkomst. Het staat voor het gevoel van schaamte dat mensen kunnen hebben als ze een vliegreis ondernemen. Vooral wanneer het een plezierreisje betreft en er ook minder milieu-belastende alternatieven zijn.

Is deze vliegschaamte terecht? Jazeker! Maar het waarom daarvan is niet zo vanzelfsprekend. Laten we er getallen bij zoeken, om te kijken hoe dat zit.

In het boek ‘Sustainable energy – without the hot air’, al vaker genoemd hier, zijn cijfers te vinden voor energieverbruik van diverse vormen van transport. De auteur drukt alles uit in kilowatturen. Eigenlijk best handig. (Strikt genomen val ik hier van mijn geloof, omdat ik altijd SI-eenheden prefereer, met energie in joules; maar omdat je in kWh lekker handzame getallen krijgt, maak ik graag een uitzondering.)

Het vliegen in een grote, redelijk volle Boeing over grote afstand kost typisch 0.5 kWh per passagierskilometer. Dat is eigenlijk niet zo heel veel, vergeleken met andere opties. Zo gebruikt een auto typisch 1 kWh per kilometer. Hee, dat is interessant: het beruchte ‘weekendje Barcelona’, voor een paar tientjes met het vliegtuig, is misschien niet eens slechter dan met de auto!

“Hoezo misschien?”, hoor ik u denken. Nou, dat ligt er aan met hoeveel personen je gaat. Het verbruik van een auto neemt niet noemenswaardig toe met het aantal passagiers. Dus als je met 2 personen naar Barcelona rijdt, kost dat evenveel energie als met het vliegtuig (het kost wel meer tijd): 0.5 kWh per kilometer per persoon, samen 1 kWh per kilometer.

Als je alleen reist, is het vliegtuig zelfs beter, want dan is de auto relatief onzuinig (ik heb me het hoofd gebroken over een mooier alternatief voor ons Kempische ‘schoailijk’ maar kon helaas niks beters vinden. En ‘schadelijk’ betekent echt iets anders!) Maar als je met het hele gezin gaat, zeg met vier personen, dan is de auto per persoon weer zuiniger.

De voorlopige conclusie lijkt: vliegschaamte is onterecht wanneer je alleen of met tweeën reist, en is terecht wanneer je het hele gezin meeneemt (dan was de auto beter geweest).

Maar er zit een addertje onder het gras. De crux zit in het bijzinnetje: “het kost wel meer tijd”. Want je laat het natuurlijk wel uit je hoofd om voor een weekendje heen en weer te rijden naar Barcelona! Het heen en weer rijden zelf kost bijna het hele weekend, met hooguit een paar prettige uurtjes op de Ramblas op zaterdagavond. Daarmee komen we bij de kern. Want vliegschaamte zou niet moeten gaan over de keus van vervoermiddel, maar over principiëlere vragen. Waarom wil een mens in godsnaam twee dagen van zijn leven 1500 km verderop doorbrengen? “Omdat het kan”, zeggen sommigen. Als dat je enige argument is om dit soort verspillend gedrag goed te praten, dan is vliegschaamte zeker op zijn plaats.

Want reken even mee: zowel in het vliegtuig als met de auto gebruik je met zijn tweeën 1 kWh per kilometer. Maal 3000 kilometer (heen en terug naar Barcelona) maakt 3000 kWh; dat komt aardig in de buurt van het totale elektriciteitsgebruik van een gezin over een jaar. “Ja maar we hebben wel ledlampen…” hoor je dan. Tja. Dat bespaart hooguit een paar honderd kWh per jaar en valt volstrekt in het niet bij het weekendje Barcelona.

Voor intercontinentaal vliegen is het allemaal nog veel erger. Een intercontinentale retourvlucht van 2 x 10.000 km kost zo’n 10.000 kWh. Dat is evenveel als de totale energie die het kost om je huis een jaar lang warm te stoken met aardgas. Of het totale elektriciteitsgebruik per jaar van 10 personen.

En jij, schrijvertje, wat doe je zelf? Tja… wij zijn ook meer dan eens voor een weekje naar Zuid-Frankrijk gereden. En niet eens voor de zomervakantie, maar zomaar eventjes in het voorjaar. Of dat minder erg is dan een weekend, valt te bezien. Je zou kunnen redeneren dat de reisafstand redelijkerwijs moet passen bij de duur van de reis; in dat geval is een weekje Méditerranée beter dan een weekendje.

Binnenkort vlieg ik binnen twee weken bijna de hele wereld over: een paar dagen Taiwan, gevolgd door een paar dagen Californië. Mijn argument over reisafstand en verblijftijd gaat dan zeker niet op. Maar ik doe dit niet voor mijn plezier: beide reizen zijn voor het werk en passen in een activiteit die bedoeld is om het totale energieverbruik van (het chips-producerende deel van) de mensheid terug te dringen. De kost gaat nou eenmaal voor de baat uit.

Motivatie voor dit werk (en dus voor deze reis) haal ik onder andere uit een uitspraak van Freek de Jonge, die jaren geleden al zei: “Wie iets doet, maakt zich schuldig; wie niks doet, moet zich schamen”. Schamen dus, zelfs als je niks doet… Het is nie hèndig goed.